ถ้าหากอะกีดะฮ์อะฮ์ลิสซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์(อาชาอีเราะฮฺและมาตูรีดียะฮฺ)ของเรา คืออัลเลาะฮ์ทรงสูงส่ง สูงส่งในฐานะนันดรโดยไม่มีสถานที่ ไม่ใช่สูงแบบมีสถานที่อยู่สูงๆ ตามที่บางกลุ่มเข้าใจกัน
ท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยอะลัยฮิวะซัลลัม กล่าวว่า
اللَّهُمَّ أَنْتَ الْأَوَّلُ فَلَيْسَ قَبْلَكَ شَيْءٌ وَأَنْتَ الْآخِرُ فَلَيْسَ بَعْدَكَ شَيْءٌ وَأَنْتَ الظَّاهِرُ فَلَيْسَ فَوْقَكَ شَيْءٌ وَأَنْتَ الْبَاطِنُ فَلَيْسَ دُونَكَ شَيْءٌ
“โอ้อัลเลาะฮ์ พระองค์ทรงแรกสุด ดังนั้นจึงไม่มีสิ่งใดอยู่ก่อนพระองค์, และพระองค์ทรงสุดท้าย ดังนั้นจึงไม่มีสิ่งใดหลังจากพระองค์, และพระองค์ทรงปรากฏ ดังนั้นไม่มีสิ่งใดอยู่เหนือพระองค์, และพระองค์ทรงเร้นลับ ดังนั้นไม่มีสิ่งใดอยู่ใต้พระองค์” รายงานโดยมุสลิม
ท่านอิหม่ามอัลบัยฮะกีย์กล่าวว่า
وَاسْتَدَلَّ بَعْضُ أَصْحِابِنَا فِيْ نَفْيِ الْمَكَانِ عَنْهُ بِقَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ (أَنْتَ الظَّاهِرُ فَلَيْسَ فَوْقَكَ شَيْءٌ وَأَنْتَ الْبَاطِنُ فَلَيْسَ دُوْنَكَ شَيْءٌ) وَإِذَا لَمْ يَكُنْ فَوْقَهُ شَيْءٌ وَلاَ دُوْنَهُ شَيْءٌ لَمْ يَكُنْ فِيْ مَكَانٍ
“ปราชญ์(อะฮ์ลิสซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์)บางส่วนแห่งเรา ได้อ้างหลักฐานในการปฏิเสธการมีสถานที่ให้กับอัลเลาะฮ์ ด้วยคำพูดของท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม ที่ว่า “โอ้อัลเลาะฮ์ พระองค์ทรงปรากฏ ดังนั้นไม่มีสิ่งใดอยู่เหนือพระองค์, และพระองค์ทรงเร้นลับ ดังนั้นไม่มีสิ่งใดอยู่ใต้พระองค์” เมื่อไม่มีสิ่งใดอยู่เหนือพระองค์ และไม่มีสิ่งใดอยู่ใต้พระองค์ แน่นอนว่าพระองค์ไม่มีสถานที่” อัลอัสมาอฺ วัสซิฟาต หน้า 400
ท่านอัซซัจญาจญฺ (ฮ.ศ. 241-311) ซึ่งเป็นปราชญ์ยุคสะลัฟได้กล่าวว่า
اَلظَّاهِرُ هُوَ الَّذِيْ ظَهَرَ لِلْعُقُوْلِ بِحُجَجِهِ وَبَرَاهِيْنِ وُجُوْدِهِ وَأَدِلَّةِ وَحْدَانِيَّتِهِ هَذَا إِنْ أَخَذْتَهُ مِنَ الظُّهُوْرِ وَإِنْ أَخَذْتَهُ مِنْ قَوْلِ الْعَرَبِ ظَهَرَ فُلاَنٌ فَوْقَ السَّطْحِ إِذَا عَلاَ ... فَهُوَ مِنَ الْعُلُوِّ وَاللهُ تَعَالَى عاَلٍ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَلَيْسَ الْمُرَادُ بِالْعُلُوِّ اِرْتِفَاعُ الْمَحَلِّ لأَنَّ اللهَ تَعَالَى يَجِلُّ عَنِ الْمَحِلِّ وَالْمَكَانِ وَإِنَّمَا الْعُلُوُّ عُلُوُّ الشَّأْنِ وَارْتِفَاعُ السُّلْطَانِ
“พระนามอัซซฺอฮิร คือผู้ทรงประจักษ์ชัดแก่สติปัญญาด้วยบรรดาหลักฐานที่บ่งชี้ถึงการมีของอัลเลาะฮ์และด้วยบรรดาหลักฐานที่บ่งชี้ถึงการมีหนึ่งเดียวของพระองค์ นี้คือกรณีที่ท่านให้ความหมายว่า ประจักษ์ชัด แต่ถ้าหากท่านให้ความหมายว่าสูงส่งตามที่อาหรับได้กล่าวว่า “ชายคนหนึ่งประจักษ์ชัดเหนือดาดฟ้าเมื่อเขาอยู่สูง” ก็มีความหมายว่าสูง ดังนั้นพระนามอัซซอฮิร ก็มาจากคำว่า สูง โดยอัลเลาะฮ์ตะอาลาทรงสูงเหนือทุกๆ สิ่ง มิใช่เป้าหมายคำว่าสูง คือ ขึ้นอยู่บนสถานที่สูงขึ้นไปเพราะอัลเลาะฮ์ตะอาลาทรงปราศจากการมีสถานที่และแท้จริงแล้วอัลเลาะฮ์ทรงเกียรติสูงส่งและอำนาจสูงส่งต่างหาก” อัซซัจญาจญฺ, ตัฟซีร อัสมาอิลลาฮิลหุสนา, หน้า 60.
และท่านอิหม่ามอัซซัจญาจญฺ ได้กล่าวต่อไปว่า
وَيُؤَكِّدُ الْوَجْهَ الآخَرَ قَوْلُهُ فِيْ دُعَائِهِ أَنْتَ الظَّاهِرُ فَلَيْسَ فَوْقَكَ شَيْءٌ وَأَنْتَ الْبَاطِنُ فَلَيْسَ دُوْنَكَ شَيْءٌ
“และคำกล่าวของท่านร่อซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม ได้ตอกย้ำ(ความหมายว่าอัลเลาะฮ์ทรงสูงส่งโดยไม่มีสถานที่)อีกหนทางหนึ่งที่มาจากดุอาอฺของท่านว่า พระองค์ทรงประจักษ์ชัด ดังนั้นไม่มีสิ่งใดอยู่เหนือพระองค์ และพระองค์ทรงลี้ลับ ดังนั้นไม่มีสิ่งใดอยู่ใต้พระองค์” อัซซัจญาจญฺ, ตัฟซีร อัสมาอิลลาฮิลหุสนา, หน้า 60-61.
ท่านอิหม่ามฟัครุดดีน อัรรอซีย์ ได้กล่าวว่า
فَقَدْ اِنْعَقَدَ الإِجْمَاعُ عَلَى أَنَّهُ سُبْحَانَهُ لَيْسَ مَعَنَا بِالْمَكاَنِ وَالْجِهَةِ وَالْحِيِّزِ، فَإِذَنْ قَوْلُهُ: { وَهُوَ مَعَكُمْ } لاَ بُدَّ فِيْهِ مِنَ التَّأْوِيْلِ وَإِذَا جَوَّزْنَا التَّأْوِيْلَ فِيْ مَوْضِعٍ وَجَبَ تَجْوِيْزُهُ فِيْ سَائِرِ المْوَاضِعِ
“ได้ลงมติเอกฉันท์ว่า อัลเลาะฮ์ ตะอาลา มิใช่อยู่พร้อมกับเราด้วยการมีสถานที่ , ทิศ, และที่ว่าง(สำหรับอยู่) ดังนั้นแน่นอนว่า คำตรัศของอัลเลาะฮ์ที่ว่า “และพระองค์ทรงอยู่พร้อมกับพวกเจ้า” นั้น จำเป็นต้องตีความ และเมื่อเราอนุญาตให้ตีความในตัวบทหนึ่ง ก็จำเป็นต้องอนุญาตให้ตีความในตัวบทอื่นๆ ด้วย” อัตตัฟซีร อัลกะบีร 15/211
ท่านชัยคุลอิสลาม อัลฮาฟิซ อิบนุ ฮะญัร ได้กล่าวว่า
وَقَالَ اِبْن بَطَّال : غَرَض الْبُخَارِيّ فِي هَذَا الْبَاب الرَّدّ عَلَى الْجَهْمِيَّةِ الْمُجَسِّمَة فِي تَعَلُّقهَا بِهَذِهِ الظَّوَاهِر ، وَقَدْ تَقَرَّرَ أَنَّ اللَّه لَيْسَ بِجِسْم فَلَا يَحْتَاج إِلَى مَكَان يَسْتَقِرّ فِيهِ فَقَدْ كَانَ وَلَا مَكَان
“ท่านอิหม่ามอิบนุ บัฏฏอล ได้กล่าวว่า เป้าหมายของท่านอิหม่ามอัลบุคอรีย์เกี่ยวกับเรื่องนี้ เพื่อโต้ตอบพวกญะฮ์มียะฮ์ที่เชื่อว่าอัลเลาะฮ์มีรูปร่าง โดยพวกเขายึดบรรดาตัวบทเหล่านี้ด้วยการเข้าใจความหมายแบบผิวเผิน ทั้งที่แท้จริง ได้เป็นที่ยอมรับกันแล้วว่า อัลเลาะฮ์ไม่ใช่รูปร่าง ดังนั้นพระองค์จึงไม่ต้องการสถานที่สถิตอยู่ เพราะพระองค์ทรงมีมาตั้งแต่เดิมโดยที่ไม่มีสถานที่” ฟัตหุลบารีย์ 13/416
ท่านอิหม่ามอิบนุ ญะรีร อัฏเฏาะบะรีย์ กล่าวว่า
فَتَبَيَّنَ إِذاً أَنَّ الْقَدِيْمَ بَارِئُ الأَشْيَاءِ وَصَانِعُهَا هُوَ الوَاحِدُ الَّذِيْ كَانْ قَبْلَ كُلِّ شَيْءٍ، وَهُوَ الْكِائِنُ بَعْدَ كُلِّ شَيْءٍ، وَالأَوَّلُ قَبْلَ كُلِّ شَيْءٍ، وَالآخِرُ بَعْدَ كُلِّ شَيْءٍ، وَأَنَّهُ كَانَ وَلاَ وَقْتَ وَلاَ زَمْانَ، وَلاَ لَيْلَ وَلاَ نَهَارَ، وَلاَ ظُلْمَةَ وَلاَ نُوْرَ. إِلاَّ نُوْرَ وَجْهِهِ الْكَرِيْمِ. وَلاَ سَمَاءَ وَلاَ أَرْضَ، وَلاَ شَمْسَ وَلاَ قَمَرَ ولاَ نُجُوْمَ، وَأَنَّ كُلَّ شَيْءٍ سِوَاهُ مُحْدَثٌ مُدَبَّرٌ مَصْنُوْعٌ، اِنْفَرَدَ بِخَلْقِ جَمِيْعِهِ بِغَيْرِ شَرِيْكٍ وَلاَ مُعِيْنٍ وَلاَ ظَهِيْرٍ، سُبْحَانَهُ مِنْ قَادِرٍ قَاهِرٍ
“เป็นที่ประจักษ์ชัดอย่างแน่นอนแล้วว่า อัลเลาะฮ์ผู้ทรงก่อดีม(มีมาตั้งแต่เดิม) เป็นผู้บันดาลและสร้างสรรพสิ่งทั้งหลาย พระองค์ทรงเอกกะทรงมีก่อนทุก ๆ สิ่ง โดยพระองค์ทรงอยู่นิรันดรหลังทุก ๆ สิ่ง (กล่าวคือ) พระองค์ทรงแรกสุดก่อนทุก ๆ สิ่ง, พระองค์ทรงสุดท้ายหลังทุกๆ สิ่ง, พระองค์ทรงมีมาตั้งแต่เดิม โดยไม่มี(สถาวะ)ของเวลา, ไม่มีกลางคืนไม่มีกลางวัน, ไม่มีความมืดและมีแสง นอกจากมีการปรากฏของอัลเลาะฮ์ผู้ทรงเกียรติ, ไม่มี(สถานที่ที่เป็น)ท้องฟ้าไม่มี(สถานที่)แผ่นดิน, ไม่มีดวงอาทิตย์ ไม่มีดวงจันทร์ และไม่มีดวงดาว, และทุกๆ สิ่งที่อื่นจากพระองค์นั้น เป็นสิ่งที่ถูกบังเกิดขึ้นมาใหม่ ที่ถูกบริหาร และถูกสร้างขึ้นมา, พระองค์ทรงเป็นเอกเทศน์ในการสรรสร้างทั้งหมด โดยไม่มีภาคี ไม่มีผู้ใดมาช่วยเหลือ, พระองค์ทรงบริสุทธิ์จากผู้มีอำนาจและผู้ที่มาควบคุมพระองค์” ตารีค อัรรุซุล วัลมุลูก(ตารีค อัฏเฏาะบะรีย์) 1/26
ท่านอิหม่ามอัซซัจญาจญฺ (ฮ.ศ. 241-311) ซึ่งเป็นปราชญ์ยุคสะลัฟ ได้กล่าวความหมายของ พระนาม อัลอะลีย์ اَلْعَلِيُّ ความว่า
فَاللهُ تَعَالَى عَالٍ عَلَى خَلْقِهِ وَهُوَ عَلِيٌّ عَلَيْهِمْ بِقُدْرَتِهِ , وَلاَ يَجِبُ أَنْ يُذْهَبَ بِالْعُلُوِّ اِرْتِفَاعُ مَكَانٍ , إِذْ قَدْ بَيَّنَّا َأنّّ ذَلِكَ لاَ يَجُوْزُ فِيْ صِفَاتِهِ تَقَدَّسَتْ
“ดังนั้นอัลเลาะฮ์ตะอาลาทรงสูงเหนือบรรดามัคโลคของพระองค์ ในลักษณะที่พระองค์ทรงสูงส่งเหนือพวกเขาด้วยเดชานุภาพ(อัลกุดเราะฮ์)ของพระองค์(ไม่ใช่สูงด้วยซาตของพระองค์) และไม่จำเป็นที่มีทัศนะเกี่ยวกับความสูงของพระองค์ว่ามีสถานที่สูงขึ้นไป เนื่องจากเราได้อธิบายมาแล้วว่า สิ่งดังกล่าว(คือการที่อัลเลาะฮ์มีสถานที่สูงขึ้นไป)นั้น ไม่เป็นที่อนุญาตเกี่ยวกับบรรดาซีฟาตของอัลเลาะฮ์ ซึ่งคุณลักษณะของพระองค์ทรงบริสุทธิ์(จากสิ่งดังกล่าว)” อัซซัจญาจญฺ, ตัฟซีร อัสมาอิลลาฮิลหุสนา, หน้า 48.
ท่านอะบูลฮะซัน อัลอัชอะรีย์ กล่าวว่า
كَانَ اللهُ وَلاَ مَكاَنَ فَخَلَقَ الْعَرْشَ وَالْكُرْسِيِّ وَلمَ ْيَحْتَجْ إِلَى مَكَانٍ, وَهُوَ بَعْدَ خَلْقِ المَكَانِ كَمَا كَانَ قَبْلَ خَلْقِهِ
“อัลเลาะฮ์ทรงมีตั้งแต่เดิมโดยไม่มีสถานที่(อยู่สำหรับพระองค์) จากนั้นพระองค์ทรงสร้างบัลลังก์และเก้าอี้(กุรซีย์) โดยที่พระองค์ไม่ต้องการสร้างสถานที่(อยู่) และก่อนที่พระองค์ทรงสร้างสถานที่ พระองค์ทรงอยู่อย่างไร หลังจากสร้างสถานที่ พระองค์ก็มีอยู่เช่นนั้น(ไม่มีการเปลี่ยนแปลง)” ตับยีนนุลมุฟตะรีย์ ของท่านอิบนุ อะซากิร หน้า 150
ท่านอัลฮาฟิซฺ อิบนุฮิบบาน ได้กล่าวว่า
كَانَ وَلاَ زَمَانَ وَلاَ مَكَانَ
“อัลเลาะฮ์ทรงมีมาดั้งแต่เดิม โดยไม่มีกาลเวลา(มากำหนดในการมี)และไม่มีสถานที่” อัลอิห์ซาน บิตัรตีบ ซอฮิห์ อิบนุ ฮิบบาน 9/4
ท่านอิหม่าม อัลกอฎีย์ อะบี บักร์ มุฮัมมัด อัลบากิลลานีย์ กล่าวว่า
وَنَقُوْلُ: اِسْتِوَاؤُهُ لاَ يُشْبِهُ اِسْتِوَاءَ الْخَلْقِ، وَلاَ نَقُوْلُ إِنَّ الْعَرْشَ لَهُ قَرَارٌ، وَلاَ مَكَانٌ، لِأَنَّ اللهَ تَعَالَى كَانَ وَلاَ مَكَانَ، فَلَمَّا خَلَقَ الْمَكَانَ لَمْ يَتَغَيَّرْ عَمَّا كَانَ
“เราขอกล่าวว่า การอิสติวาอฺของอัลเลาะฮ์นั้น ไม่เหมือนการอิสติวาอฺของมัคโลค และเราไม่กล่าวว่า บัลลังก์(อะรัช)เป็นสถานที่สถิตและไม่ได้เป็นสถานที่อยู่ของพระองค์ เพราะอัลเลาะฮ์ตะอาลาทรงมีมาตั้งเดิมโดยไม่มีสถานที่อยู่ ดังนั้นในขณะที่พระองค์ทรงสร้างสถานที่ พระองค์ไม่มีเคยเปลี่ยนแปลงจากที่เป็นอยู่เลย(คือมีอยู่โดยไม่มีสถานที่)” หนังสือ อัลอินซ๊อฟ หน้า 65
ท่านอิหม่าม อะบู มันซูร อัลบัฆดาดีย์ กล่าวยืนยันว่า
أَجْمَعُوْا عَلَي أَنَّهُ لاَ يَحْوِيْهِ مَكَانٌ وَلاَ يَجْرِيْ عَلَيْهِ زَمَانٌ
“อะฮ์ลิสซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์ ได้ลงมติว่า แท้จริง อัลเลาะฮ์ไม่ทรงมีสถานที่และไม่มีกาลเวลากำหนดแก่พระองค์” อัลฟัรก์ บัยนัล ฟิร็อก หน้า 333
ท่านอะบุล มุซ็อฟฟัร อัลอัสฟิรอยีนีย์ กล่าวว่า
اَلْبَابُ الْخَامِسَ عَشَرَ فِيْ بَيَانِ اِعْتِقَادِ أَهْلِ السُّنَّةِ وَالْجَمَاعَةِ: وَأَنْ تَعْلَمَ كُلُّ مَا دَلَّ عَلَى حُدُوْثِ شَيْءٍ مِنَ الْحَدِّ, وَالنِّهَايَةِ, وَالْمَكَانِ, وَالْجِهَةِ, وَالسُّكُوْنِ, وَالْحَرَكَةِ, فَهُوَ مُسْتَحِيْلٌ عَلَيْهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى, لِأَنَّ مَا لاَ يَكُوْنُ مُحْدَثاً لاَ يَجُوْزُ عَلَيْهِ مَا هُوَ دَلِيْلٌ عَلَى الْحُدُوْثِ
“บทที่ 15 ว่าด้วยเรื่องการอธิบายถึงหลักยึดมั่นของอะฮ์ลิสซุนนะฮ์วัลญะมาอะฮ์ คือ การที่ท่านรู้ว่า ทุกสิ่งที่บ่งชี้การบังเกิดขึ้นใหม่(ไม่ได้มีมาแต่เดิม) ไม่ว่าจะเป็น กำจัดขอบเขต, การสิ้นสุด, สถานที่, ทิศ, การนิ่ง, การเคลื่อนไหว, ทั้งหมดล้วนแต่เป็นไปไม่ได้สำหรับอัลเลาะฮ์ตะอาลา เพราะสิ่งที่ไม่ถูกบังเกิดขึ้นมาใหม่ ก็ไม่อนุญาตให้มีข้อบ่งชี้ถึงการบังเกิดขึ้นมาใหม่”
หมายถึง อัลเลาะฮ์ตะอาลา ไม่ถูกบังเกิดขึ้นมาใหม่ เพราะพระองค์ทรงมีมาตั้งแต่เดิมโดยไม่มีจุดเริ่มต้น ดังนั้นเมื่อพระองค์ไม่ถูกบังเกิดขึ้นมาใหม่ ก็แสดงว่าพระองค์ไม่มีคุณลักษณะที่เพิ่งบังเกิดขึ้นมานั่นเอง ซึ่งต่างกับมัคโลค ที่ถูกบังเกิดขึ้นมาใหม่ และมีลักษณะที่พึ่งอุบัติขึ้นมา เช่น มีสถานที่อยู่ มีการนิ่ง มีการเคลื่อนไหว เป็นต้น
ท่านอิหม่ามอัลฆ่อซาลีย์กล่าวว่า
تَعَالَى عَنْ أَنْ يَحْوِيَهُ مَكَانٌ كَمَا تَقَدَّسَ عَنْ أَنْ يَحُدَّهُ زَمَانٌ بَلْ كَانَ قَبْلَ الزَّمَانِ وَالْمَكَانِ وَهُوَ الآنَ عَلَى مَا عَلَيْهِ كَانَ
“อัลเลาะฮ์ทรงบริสุทธิ์ จากการมีสถานที่ เสมือนกับที่พระองค์ทรงบริสุทธิ์จากกาลเวลามากำหนดพระองค์ แต่ทว่าพระองค์ทรงอยู่ก่อนกาลเวลาและสถานที่ และในปัจจุบันนี้ พระองค์ก็ยังคงมีอยู่เช่นเดิม” เอี๊ยะห์ยาอุลูมิดดีน 1/108
ท่านอิหม่ามอัลญุวัยนีย์ กล่าวว่า
مَذْهَبُ أَهْلِ الْحَقِّ أَنَّ اللهَ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَي يَتَعَالَي عَنِ التَّحَيُّزِ وَالتَّخْصِيْصِ بِالحِهَاتِ
“แนวทางปราชญ์ผู้อยู่ในสัจธรรม คือ แท้จริงอัลเลาะฮ์ ตะอาลา ทรงบริสุทธิ์จากการมีสถานที่อยู่และบริสุทธิ์จากการเจาะจงการมีทิศต่างๆ” อัลอิรชาด หน้า 53
วัลลอฮุอะลัม
